“Айылгы” оройуоннааҕы норуот айымньытын дьиэтин биир бөдөҥ хайысхатынан норуот уус-уран айымньытын салаата буолар. Үлэ көрүҥнэринэн чопчулаан араарар буоллахха үҥкүү, ырыа күрэхтэрэ, театральнай туруоруулар, норуот уус-уран оҥоһуктарын бары көрүҥнэрин салгыы сайыннарыы, быыстапкалары, уус-уран самодеятельность көрүү-фестивалларын тэрийии – бу салаа анал идэлээхтэрин сүрүн үлэлэрэ.
Кэлиҥҥи сылларга норуот айымньытын салаатын исписэлиистэрэ балай да элбэх бырайыагы көрөөччү дьүүлүгэр таһаардылар. 2025 сылы түмүктүүр улахан үлэни – “Сураҕырар дьоһун дойдум — Чурапчы” дьүһүйүүнү — култуура аксакала, тумус туттар киһибит, үлэбитигэр сүбэһиппит Валерий Петрович Герасимов “хас биирдии нэһилиэк культурнай кодтаах” диэн этиитигэр олоҕуран, үөскээбит толкуйу сааһылаан, былырыын баччаларга үбүн көмүскээн олоххо киллэрдибит. Сүҥкэн үлэ ыытылынна: төбүрүөннээн олорон эрэн улууспут тугунан биллэрин-көстөрүн ырытыһан, хас биирдии исписэлиис санаатын истэн, хас биирдии этиини ымпыктаан-чымпыктаан илдьиритэн саҕаламмыта. “Чурапчы дьонунан баай” диэн этиигэ олоҕуран нэһилиэктэртэн талба талааннаахтары, ыччаты, оҕо-аймах бөлөхтөрүн сыымайдаан дьүһүйүү оҥкула оҥоһуллубута.
Нэһилиэнньэ ортотугар билигин даҕаны “култуура киһитин” ыллыы-туойа, дьиэрэҥкэй тэбэ эрэ сылдьар, килэбэчигэс киэргэлинэн симэнэн баран микрофон тутуурдаах сценаҕа турар, олохпут барыта бырааһынньык дьон курдук санааһын баар. Ол эрэн санаабыт курдук кылбар көстүүнү, ону ааһан дириҥ ис хоһоонноох, киэҥ кэпсэллээх, ааспыт сыл түмүктүүр тэрээһинэ – дьүһүйүү – курдук силигэ сиппит айымньы көрөөччүгэ тахсарын ситиһэргэ өй-мэйии, былааннааһын, айыы-тутуу, суруйуу үлэтэ сезон устата ыытыллар. Дьүһүйүү идеятын торумнааччыларынан норуот айымньытын салаатын салайааччыта, култуура эйгэтин методикатыгар баай опыттаах Елена Дмитриевна Дьячковская уонна уран уустар “Ай” народнай студияларын салайааччыта, тыа сиригэр клубнай үлэҕэ олоҕун үгүс сылларын анаабыт Сусанна Дмитриевна Дьячковская буолаллар. Сценарийын суруйууга эдэр талааннаах үлэһит, саха төрүт үгэстэрин, фольклор көрүҥнэрин сайыннарыыга кэскиллээх специалист Марианна Степановна Диодорова ылсыбыта. Айымньы ситэри-хотору буолуута биир кэлим механизм сибээстээх чаастарын курдук үгүс элбэх ситэрсэн биэрэр хайысхалартан турар: көрөөччүгэ дьайыылаах буоллун диэн сценография билигин видеоконтент диэн экраҥҥа тахсар солбуйсар көстүүлэринэн күүһүрдүллэр. Бу үлэ анал компьютернай программаларга таҥыллыыта – айар дьаныар биир көрүҥэ, хантан да интернеттан бэлэм ойуу ылыллыбат. Бу биир эрэ күнүнэн муҥурдаммат, хас эмэ дьапталҕаттан таҥыллар үлэни Доржукай Геннадьевич Монгуш уонна дьүһүйүү сүрүн режиссера, дэгиттэр талааннаах Иван Иванович Бушков кыайа туталлар. Дьүһүйүү театрализованнай буолан баһыйар үксэ хамнаныы уонна дьүрүскэн доҕуһуол алтыһыыта – манна норуот айымньытын салаатын тутаах дьонноро – үҥкүү туруорааччы Василий Васильевич Брызгаев уонна “Үргэл” хореографтар түмсүүлэрин кыттыылаахтара, улууска норуот үҥкүүлэрин бастыҥ ансамблларын салайааччылара Ольга Егоровна Баишева, Алексей Алексеевич Аржаков, Мария Анатольевна Сивцева, Аси-Куо Васильевна Ашеина, музыка айааччы, айылҕаттан айдарыылаах мелодист Василий Алексеевич Николаев үлэлээтилэр. Көрөөччү дьүүлүгэр тахсар айымньы анаан тигиллибит көстүүмнэрдээх, кыттааччылары бары өттүттэн ытыска ууран олорордуу көрөргө табыгастаах буолуута – ситиһии чыпчаала диэххэ сөп. Манна санааларын ууран режиссеру уонна сценариһы кытта өйдөһөн үлэлэстилэр костюмер-модельер Светлана Валерьевна Попова уонна сцена декоратора Сергей Петрович Федоров. Экраҥҥа аҥаар кырыы ааспыт үйэ дьонун эрэ көрдөрүүнэн муҥурдаммакка, билигин тыа сиригэр норуот хаһаайыстыбатын хайысхаларыгар үлэлиир, социальнай эйгэни сайыннара сылдьар, улуус культуратыгар, үөрэхтээһинигэр бэйэлэрин суолларын тэлэр дьоммутун көрдөрдүбүт, хас биирдии нэһилиэги уустаан-ураннаан хоһуйдубут. Бу саха тылын сүмэтин туттар, сир-дойду уратытын ойуулуур уустук үлэҕэ Марианна Степановна Диодорова уонна мин, Муосчут кыыһа Айылгы Пинигина, хомоҕой хоһоонньут, тыл ууһа, ытыктыыр киһибит Мария Андреевна Герасимова Чурапчы улууһун нэһилиэктэригэр анабыл хоһоонноругар тирэҕирэн холоннубут. “Сураҕырар дьоһун дойдум – Чурапчы” театрализованнай дьүһүйүү уотунан-күөһүнэн, тыаһынан-ууһунан киэргэтиитэ опыттаах үлэһиттэр Кэнчээри Иннокентьевич Слепцов, Дмитрий Витальевич Степанов, Илья Николаевич Монастырев кыттыыта суох кыаллыбат. Бу улахан айымньыга барыта 150-ча киһи кытынна, түгэнинэн туһанан нэһилиэктэртэн уус-уран самодеятельность кыттыылаахтарыгар, ырыа-үҥкүү коллективтарыгар махталбытын биллэрэбит. Маннык халыҥ хамаанданы биир санааҕа түмэн режиссердаан салайда Иван Иванович Бушков уонна кини көмөлөһөөччүлэрэ Марианна Степановна Диодорова, Элеонора Григорьевна Дьяконова. Үөһэ этэн аһарбытым курдук, сыл устата торумнаммыты режиссерскай-туруорар бөлөх икки ый кэриҥэ күүскэ ылсан олоххо киллэрдилэр. Үүммүт 2026 сылга норуот айымньытын отдела тустаах хайысхатынан өссө ылсан үлэлиирэ былааннанар. Салалта өйөбүлэ суох билиҥҥи кэмҥэ сиэдэрэй ситиһии, кылбар кыайыы кэлбэтин тустаахтар билэбит, онон өйдөөн-өйөөн норуот айымньытыгар сүдү көстүү – дьоһун дьүһүйүү – олоххо киирбитигэр “Айылгы” оройуоннааҕы норуот айымньытын дьиэтин директорыгар Розалия Ивановна Игнатьеваҕа уонна улууспут баһылыгар Степан Анатольевич Саргыдаевка махталбытын биллэрэбит.
Айылгы Пинигина, “Ай” народнай студия специалиһа. 01.01.2026 сыл.
