Улууспутугар бэс ыйын 12 күнүттэн нэһилиэктэринэн үрүҥ тунах ыһыахтар саҕаланыахтара. Бүгүн улуустааҕы Култуура салалтатын, «Айылгы» норуот айымньытын дьиэтин уонна Олоҥхо киинин туһааннаах үлэһиттэрин тэрийиилэринэн, «Төрүт үгэспит – тунах ыһыахпыт» диэн улуус таһымыгар аан бастаан сэминээр-практикум ыытылынна. Манна нэһилиэктэртэн кулууп дириэктэрдэрэ, исписэлиистэрэ кытыннылар. Бастакы саҕалааһын буолан, итиэннэ уһук сытар нэһилиэктэргэ суол-иис суоҕунан, кыттааччы аҕыйах да буоллар, олус киэҥ ис хоһоонноох тэрээһин буолла. Сэминээри норуот айымньытын салаатын салайааччыта Елена Дьячковская сүрүннээтэ. Улуустааҕы култуура начаалынньыгын солбуйааччы Сусанна Дьячковская урукку сылларга маннык тэрээһин норуот маастардарыгар, уустарга, иистэнньэҥнэргэ ананан ыытыллар буоллаҕына, быйыл култуура эйгэтин үлэһиттэригэр аан бастаан тэриллибитин, салгыы сайыннаран, үгэскэ кубулутан сыл аайы ыытыллыахтааҕын бэлиэтээтэ, бу көрсүһүүттэн ыһыах сиэрин-туомун, араас култуурунай дьаһалларын тэрийиигэ, сахалыы төрүт үгэстэри, таҥаһы-сабы таҥныы култууратыгар элбэҕи, туһалааҕы иҥэринэн баралларыгар баҕарда.
«Ыһыах үөрүүлээх аһыллыытын тутула» диэн тиэмэҕэ Чурапчытааҕы норуот тыйаатырын режиссера Иван Бушков ыһыах түһүлгэтиттэн саҕалаан, алгыс сиэрин-туомун толоруу, тойугу туойуу, оһуохайы, үҥкүүнү тэрийии, төрүт үгэстэри тутуһан, ыһыаҕы аһыы сиэрин, түһүлгэни киэргэтии, сценарийы бэлэмнээһин, эбии сайыннарыы туһунан элбэх туһалаах сүбэтин тиэртэ. Онуоха «Өбүгэ сиэрэ-туома» диэн алгысчыт Афанасий Федоров кинигэтиттэн туһаналларыгар сүбэлээтэ.
Оттон “Кымыс үрдүн охторуу: ыһыах иһитэ-хомуоһа, сиэрэ-туома” диэн тиэмэҕэ “Ай” норуот устуудьуйатын салайааччыта Айылгы Пинигина бу үтүө үгэһи биир дойдулаахпыт, култуура сайдыытыгар дьоһун кылаатын киллэрсибит Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх үлэһитэ Валентина Пинигина 2004 с. өрөспүүбүлүкэҕэ аан бастакынан сөргүппүтүн ахтан туран, ыһыах иннинэ кымыһы кыынньарыы хаһааҥыттан саҕаланыахтааҕын, түһүлгэҕэ кымыс үрдүн охторуу сиэрин-туомун, иһитин-хомуоһун, ыалдьыттары кымыһынан күндүлээһин сиэрин туһунан сиһилии кэпсээтэ.
Салгыы “Саха таҥаһа: төрүт уонна аныгы. Чурапчылыы таҥныахха” диэн тиэмэҕэ Саха өрөспүүбүлүкэтин норуотун маастара, “Силик” айар мастарыскыай салайааччыта Надежда Ахматова 17-с үйэттэн ыла, сахалыы таҥас-сап сайдыытын, элэмиэннэрин, симэхтэрин, оһуорун-мандарын, ис суолталарын туһунан сиһилии билиһиннэрдэ, ыйытыыларга хоруйдаата.
Оттон “Ыһыах оонньуута-көрө, күрэхтэрэ” диэн тиэмэҕэ “Олоҥхо” киинин салайааччыта Дмитрий Попов быйылгы улуустааҕы ыһыах Дьоруой сылгыһыт Р.И. Константиновка ананан ыытылларын, оттон Олоҥхо ыһыаҕа Мугудай нэһилиэгэр биллэр олоҥхоһут Пелагея Терютина – Ырыа Ымыычаан аатыгар ыытыллыахтааҕын сырдатта. Онно ыһыах сүрүн уратытынан кыл кырыымпаны үөрэтиигэ, сайыннарыыга анаммыт улахан бэстибээл тэриллиэхтээҕин бэлиэтээтэ. Итини тэҥэ Дмитрий Дмитриевич нэһилиэктэр ыһыахтарыгар фольклор жанрдарыгар үстүү көрүҥҥэ күрэҕи тэрийэллэригэр санаатын үллэһиннэ. Итини тэҥэ хас биирдии нэһилиэккэ олоҕурбут өбүгэ төрүт оонньууларын сайыннарыыга болҕомтону ууран үлэлэһэллэригэр, ыһыах күүрээнин үрдэтэллэригэр сүбэлэрин тиэртэ. Улууспут уонна нэһилиэктэрбит иһинэн ыытыллыбыт ыһыахтар балаһыанньаларыгар киллэриллибит куонкурустар бастыҥнара талыллан, Кэбээйигэ ыытыллыахтаах өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕар күөн көрсө, күрэс былдьаһа, улууспут аатын ааттата аттаныахтара.
Күн иккис аҥаарыгар ыһыаҕы көрсө ыраастаныы, арчыланыы сиэрин-туомун арчыһыт, алгысчыт Ая Макарова – Айууна билиһиннэрдэ. Күн муҥутаан уһаан турар кэмнэригэр Айыыларбыт сиргэ чугаһыылларын, арчыланыы, ыраастаныы, алгыһы ылыныы суолтатын, ханнык сиэр-туом тутуһуллуохтааҕын туһунан билиһиннэрдэ, мустубут дьону буруо таһааран арчылаата.
Салгыы “Ай” устуудьуйа тэрийиитинэн (сал. Айылгы Пинигина), “Саха-стиль: Чурапчылыы таҥныахха” быыстапка-дьаарбаҥка тэрилиннэ. Манна улууспут биллэр-көстөр улахан иистэнньэҥнэрэ Татьяна Карсанаева, Лев Колесов, Надежда Ахматова, Анита Васильева үлэлэриттэн саҕалаан, саҥа саҕалаан эрэр эдэр иистэнньэҥнэрбит тикпит сахалыы таҥастара дьон көрүүтүгэр уонна атыыга анаан турдулар. Устуудьуйа исписэлииһэ Светлана Попова билиһиннэрбитинэн, бу быыстапкаҕа төрүт таҥастар эрэ буолбакка, уруккуну уонна билиҥҥини дьүөрэлээн, ыччаттар, эдэр дьон кэтэллэригэр анаммыт олус тупсаҕай таҥас-сап арааһа түмүллүбүт. Холобур, сахалыы истииллээх көстүүмнэр, футболкалар, бэргэһэлэр, былааччыйалар, араас симэхтэр, суумкалар о.д.а. бааллар. Быыстапка ыам ыйын 22 күнүгэр диэри турар.
Итини тэҥэ “Төрүт аспыт амтана” – ыһыах сандалытын сүрүн астарыгар, “Алаас оһуордаах оһуохайа” – оһуохайга, “Төрүт дорҕоон тойуга” – кыл кырыымпаҕа маастар-кылаастар тэрилиннилэр.
Анна Захарова.
